احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
122
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
در آخر جنگ بزرگ عدهء قزاق به 7866 نفر تابين ، به 56 نفر صاحبمنصب روسى ، به 202 نفر صاحبمنصب ايرانى و به 66 نفر صاحبمنصب جزء روسى بالغ بود . ديويزيون مركب بود از يك مركز اركان حرب و نه آترياد يا دسته فرماندهى . اين قوى را يكنفر صاحبمنصب روسى بمعاونت يكنفر افسر اتاماژر به عهده داشت اركان حرب از دو اداره تشكيل يافته 1 - شعبه اجراء 2 - شعبهء تشكيلات و اعضاء آن دو شعبه از افسران روسى و ايرانى توأما تركيب يافته بود . آتريادها مركب از صفوف مختلفه و باسم محل مأموريت ناميده ميشدند - حداكثر باطاليون يك رژيمان سوار و 12 توپ و حداقل آن يك گروهان يك اسكادران و يكدسته ميترايوز بود . نه آترياد باسامى ذيل ناميده ميشدند : آترياد تهران ، تبريز ، اصفهان ، مشهد ، همدان ، گيلان ، اردبيل ، مازندران و اروميه . كليه عدهء آتريادها به 28 گروهان پياده 17 اسكادران 20 توپ و 28 ميترايوز بالغ ميشد باطريهاى توپخانه داراى چهار توپ و رسدهاى توپخانه داراى دو توپ و دستههاى ميترايوز داراى دو ميترايوز بودند . پرنس وادبولسكى رئيس قزاقخانه استخدام افراد معمولا بطور داوطلب صورت ميگرفت و لكن در اواخر ايام جنگ يك عده افواج بديويزيون واگذار شده و نفرات آن را مطابق قوانين بنيچه استخدام نمودند . سابقا صاحبمنصبان روسى و حتى صاحبمنصبان جزء بتوسط دولت روسيه برقرار و تغيير داده ميشدند اما در اواخر رئيس ديويزيون بشخصه حق انتخاب آنها را به عهده گرفته بود . مشق و طرز تشكيل ادارات قزاق مطابق اصول معموله نظام روسى اما فرامين به زبان فارسى داده ميشد . مخارج ديويزيون بسالى 19151000 قران بالغ و در سال اخير دولت انگليس معادل 12000000 قران از آن مخارج را پرداخت .